Menopozda Kemik Yoğunluğu Ölçümü (DEXA) Ne Zaman Yaptırılmalı?

Menopozda kemik yoğunluğu ölçümü, kemiklerin mineral içeriğini değerlendirmek ve kırık riskini anlamak için kullanılır. DEXA veya DXA adı verilen bu testin zamanı herkes için aynı değildir. Yaşın yanında geçirilmiş kırıklar, vücut ağırlığı, kullanılan ilaçlar ve menopoza girme yaşı da dikkate alınır.

Hasta sorusu: “Menopoza yeni girdim, hiçbir kemik ağrım yok. Hemen DEXA yaptırmalı mıyım, yoksa 65 yaşı bekleyebilir miyim?”

Hekim cevabı: Kemik erimesi çoğu zaman kırık oluşana kadar belirti vermez; ağrınızın olmaması kemik yoğunluğunuzun normal olduğunu göstermez. Ancak her kadına menopoz başlar başlamaz test yapılması da gerekmez. Önce kişisel risk değerlendirilir, sonra ölçümün gerekip gerekmediği belirlenir.

Menopozda kemik yoğunluğu ölçümü için yaş sınırı nedir?

USPSTF’nin 2025 önerisi, 65 yaş ve üzerindeki kadınlarda osteoporoz taramasıdır. Daha genç menopoz sonrası kadınlarda ise önce risk faktörleri sorgulanır; klinik değerlendirmeyle kırık riski artmış bulunanlarda DEXA önerilir. Bunlar genel tarama önerileridir; bilinen kemik hastalığı veya düşük travmalı kırığı olan kişinin değerlendirmesi ayrıca planlanır. USPSTF: Osteoporoz taraması.

Kimlerde daha erken ölçüm gerekebilir?

Düşük vücut ağırlığı, anne veya babada kalça kırığı, sigara ve yüksek alkol tüketimi risk değerlendirmesinde önemlidir. Erken menopoz, yumurtalıkların genç yaşta alınması, uzun süreli kortizon kullanımı ve kemik kaybına yol açan bazı hastalıklar daha erken inceleme gerektirebilir. Ayakta durma yüksekliğinden düşme gibi küçük bir travmayla kırık oluştuysa 65 yaş beklenmez. ISCD: Kemik yoğunluğu ölçüm endikasyonları.

DEXA nasıl yapılır, ağrılı mıdır?

Ölçüm genellikle bel omurları ve kalçadan, düşük doz X ışını kullanılarak yapılır. Çoğu zaman kısa süren, iğnesiz ve ağrısız bir incelemedir. Kemik mineral yoğunluğunu ölçer; kan testi veya standart röntgen aynı bilgiyi sağlamaz. Ölçüm merkezine önceki tetkiklerinizi ve yakın zamanda kontrastlı bir inceleme yaptırıp yaptırmadığınızı bildirmeniz yararlıdır.

T skoru ne anlama gelir?

Menopoz sonrası dönemde T skoru, kemik yoğunluğunuzu genç erişkin referansıyla karşılaştırır. −1 ve üzeri normal aralıktır; −1’in altında fakat −2,5’in üzerinde düşük kemik kütlesi, −2,5 ve altı osteoporoz aralığıdır. Sonuç, ölçüm kalitesi ve kırık öyküsüyle birlikte yorumlanır. Tek bir sayı, tedavi kararının tamamını oluşturmaz.

FRAX ve kan testleri ne işe yarar?

FRAX, yaş ve klinik risklerle, gerektiğinde kalça kemik yoğunluğunu da kullanarak 10 yıllık kırık olasılığını tahmin eder. Kesin bir gelecek tahmini değildir. D vitamini, kalsiyum, böbrek veya tiroit testleri gerektiğinde kemik kaybının nedenlerini araştırmaya yardımcı olabilir; DEXA’nın yerine geçmez. NIAMS: Osteoporozun değerlendirilmesi.

Test her yıl tekrarlanmalı mı?

Herkes için yıllık tekrar zorunlu değildir. İlk ölçüm, yaş, yeni riskler ve tedavi başlanıp başlanmadığına göre aralık belirlenir. Sonucun tedaviyi değiştireceği zaman ölçüm yapılması amaçlanır. Karşılaştırmanın mümkün olduğunca aynı cihaz ve merkezde yapılması, küçük değişikliklerin yorumlanmasını kolaylaştırır.

Kemikleri korumak için neler yapılabilir?

Yeterli protein ve kalsiyum içeren beslenme, ihtiyaca uygun D vitamini, ağırlık taşıyan hareketler, direnç ve denge egzersizleri önemlidir. Sigaranın bırakılması ve düşme riskinin azaltılması da koruyucudur. Takviyeler kişisel ihtiyaca göre seçilir; yüksek kırık riski varsa bunlar gerekli ilaç tedavisinin yerine geçmez.

Op. Dr. Alparslan Demir — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, Şişli / İstanbul.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel tıbbi değerlendirme yerine geçmez.

Kemik sağlığınızı ve DEXA zamanlamanızı birlikte değerlendirmek için Menopoz Danışmanlığı kapsamında randevu alabilir veya iletişime geçebilirsiniz.