Rahim ağzı sağlığı · Şişli, İstanbul
Op. Dr. Alparslan Demir · Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Aşıyı, korunma ve taramayla birlikte düşünün
Aşıyı konuşurken önce neyi beklediğinizi soruyorum: mevcut pozitif sonucun değişmesini mi, bundan sonraki korunmayı mı? İkisini ayırınca aşı kararını da mevcut sonucun takibini de daha anlaşılır biçimde konuşabiliyoruz.
HPV aşısı, kapsadığı virüs tiplerine karşı yeni enfeksiyonları önlemeye yöneliktir. Mevcut HPV enfeksiyonunu, siğili veya rahim ağzındaki hücresel değişikliği tedavi etmez. Aşı kararını verirken yaşınız, önceki dozlarınız ve sağlık öykünüz birlikte ele alınır. Pozitif bir test sonucu tek başına kanser tanısı değildir; aşı kararı ile bu sonucun takibi ayrı konulardır.
HPV aşısı hakkında video
Op. Dr. Alparslan Demir’in HPV aşısı hakkındaki video anlatımı.
Kimlere, hangi yaşlarda önerilir?
“Benim için artık geç mi?” diye düşünüyorsanız, görüşmeye yalnız yaş sınırından başlamıyorum. Önce aşı geçmişinize bakıyor, sonra bu yaşta aşıdan ne beklenebileceğini konuşuyorum.
Aşının temel hedefi HPV ile karşılaşmadan önce korunmadır; kız ve erkek çocuklar için 9 yaşından itibaren uygulanabilen aşılar vardır.
CDC’nin klinik önerilerinde rutin yaş 11–12, eksik aşıların tamamlanması için üst sınır 26 yaştır. Daha önce yeterince aşılanmamış 27–45 yaşındaki yetişkinlerde olası yarar hekimle bireysel görüşülür. Bu yaşlarda herkese aynı yarar varsayılmaz.
Bu yaş sınırları ABD önerilerini açıklar; Türkiye’de uygulanacak aşının güncel ürün bilgisi ve kişisel uygunluk ayrıca değerlendirilir. 45 yaşın üzerindeki kişiler için bu öneriyi otomatik olarak genişletmek doğru değildir. Görüşmeye önceki aşı tarihlerini ve varsa HPV sonuçlarını getirmeniz, gereksiz tekrarları önlemeye yardımcı olur.
HPV aşısı kaç doz yapılır?
Farklı doz şemaları görmek kafa karıştırabilir. Görüşmede önce ilk dozun tarihini ve o tarihteki yaşınızı netleştiriyorum; sonraki randevuları bu kayda göre ele alıyoruz.
Doz sayısı ilk dozun yapıldığı yaşa, bağışıklık durumuna, ürüne ve ülke programına bağlıdır. Dokuz valan aşının EMA ürün bilgisinde 9–14 yaşta iki doz seçeneği, 15 yaş ve üzerinde üç doz yer alır. İki dozlu şemada genellikle 0 ve 6–12 ay; üç dozlu şemada 0, 2 ve 6 ay kullanılır. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde plan ayrıca belirlenir.
WHO bazı yaş grupları ve toplum programları için tek doz alternatifini de destekler. Bu nedenle internette farklı şemalar görmeniz mümkündür. Bir programdaki tek doz uygulaması, sizin başlamış olduğunuz seriyi kendi kendinize sonlandırmanız anlamına gelmez; randevu tarihleri güncel yerel ürün bilgisine göre düzenlenir.
Hangi HPV tiplerine karşı korur?
“Dokuz tip” ifadesini açıklarken kapsanan tipleri raporunuzdaki tiple yan yana koyuyorum. Böylece aşının kapsamını, sizin test sonucunuzla karıştırmadan konuşabiliyoruz.
Dokuz valan aşı 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 tiplerini kapsar. Bu, bütün HPV tiplerine karşı koruma anlamına gelmez. Önceden karşılaşılmamış aşı tipleri açısından yarar mümkün olsa da kişiye özel tam koruma veya bir daha pozitifleşmeme sözü verilemez.
HPV pozitifken aşı ve tarama
Pozitif bir sonuçtan sonra “Aşı olsam bu konu kapanır mı?” diye sormanız anlaşılır. Ben görüşmede aşı kararını ve kontrol planını ayrı ayrı ele alıyorum; birini konuşurken diğerinin arada kaybolmasını istemiyorum.
HPV pozitifliği, bütün aşı tipleriyle karşılaşmış olduğunuzu göstermez. Aşı seçeneği konuşulabilir; ancak mevcut sonucun kontrolünü bekletmek veya aşıyı tedavi yerine kullanmak uygun değildir. Aşı olan kişiler de yaş ve öykülerine uygun rahim ağzı taramasını sürdürmelidir. Tarama, korunma ve anormal sonucun değerlendirilmesi birbirini tamamlayan adımlardır.
Genital siğil tedavisi ile aşı aynı şey değildir
HPV aşısı mevcut siğili ortadan kaldırmaz ve tekrarı kesin önleyen bir tedavi olarak sunulmaz. Siğili olan kişilerde uygun aşı değerlendirmesi, lezyona yönelik tedaviden ayrı yapılır. Genital siğilde tedavi ve korunmanın ayrımı hakkında bilgi alabilirsiniz.
Aşı görüşmesine nasıl hazırlanabilirsiniz?
Aşı görüşmesine gelirken bütün ayrıntıları ezberlemenize gerek yok. Elinizdeki kayıtları birlikte gözden geçiriyor, eksik kalan bilgileri belirliyoruz; sizi düşündüren bir yan etki ya da gebelik planı varsa onu da baştan konuşabiliriz.
Önceki dozların tarihini ve ürün adını, ciddi alerji öykünüzü, kullandığınız ilaçları ve bağışıklığı etkileyen durumları paylaşın. Gebelik varsa aşı genellikle doğum sonrasına ertelenir. Yanlışlıkla gebelikte yapılan doz için paniğe kapılmadan hekime bilgi verin. Uygulamadan sonra enjeksiyon yerinde ağrı gibi etkiler görülebilir; önceki ciddi alerjik reaksiyonlar mutlaka değerlendirilmelidir.
Muayenede konuşabileceğimiz sorular
Aklınızdaki soruyu tıbbi terimlerle kurmanız gerekmiyor. “Bu sonuç benim için ne demek?” diye başlayabilirsiniz; görüşmede önce soruyu netleştiriyor, sonra raporun neyi gösterdiğini açıklıyorum.
Bu yaştan sonra aşı olsam hâlâ bir anlamı var mı?
Tek bir evrensel üst yaş sınırı yoktur. CDC’de 27–45 yaş için bireysel karar yaklaşımı vardır; uygulanacak ürünün ruhsat bilgisi ve kişisel yarar ayrıca değerlendirilir.
Görüşmede önce tamamlanmış dozlarınız olup olmadığını, ardından yaşınıza göre beklenebilecek yararı konuşuyorum.
Aşı oldum ama yine pozitif çıktım; aşı işe yaramadı mı?
Pozitif sonuç tek başına aşının işe yaramadığını göstermez. Aşı bütün HPV tiplerini kapsamaz ve önceden var olan enfeksiyonu tedavi etmez. Yeni bir pozitif sonuç, aşı serisinin otomatik olarak tekrarlanmasını gerektirmez.
Ben böyle bir sonucu değerlendirirken aşı kaydını ve testte bildirilen tipi birlikte gözden geçiriyorum.
HPV pozitifim; şimdi aşı olmamın bir faydası olabilir mi?
Uygunluk değerlendirmesi sonrasında düşünülebilir. Amaç mevcut testi negatifleştirmek değil, henüz karşılaşılmamış aşı tiplerine karşı korunmadır.
Bu görüşmede “korunma için ne yapabiliriz?” sorusuyla “mevcut sonucu nasıl izleyeceğiz?” sorusunu ayrı tutuyorum.
Dozun tarihini kaçırdım; bütün aşılara yeniden mi başlayacağım?
Birçok durumda seriye kaldığı yerden devam edilir. Önceki kayıtlarla başvurun; çok erken yapılmış dozların geçerliliği ve yeni tarih hekim tarafından kontrol edilmelidir.
Tarihleri tam hatırlamıyorsanız elinizdeki kayıtları getirin; hangi dozların yapıldığını birlikte netleştirelim.
Aşı olmak istiyorum; önce mutlaka HPV testi mi yaptıracağım?
Yalnızca aşı kararı için herkese HPV testi yapılması gerekmez. Yaşa uygun tarama veya mevcut bir şikâyetin değerlendirilmesi ise ayrı bir gerekliliktir.
Önce testin hangi amaçla düşünüldüğünü açıklıyorum; aşı hazırlığı ile zamanı gelmiş taramayı birbirine karıştırmıyoruz.
Aşılarım bitti; artık smear yaptırmasam olur mu?
Hayır. Aşı taramanın yerine geçmez; kontrol aralığı test türüne, yaşa ve önceki sonuçlara göre belirlenir.
Görüşme sonunda aşı takvimi ile tarama takviminizi ayrı ayrı netleştirmeye önem veriyorum.
Bu aşı ileride çocuk sahibi olmama engel olur mu?
Mevcut güvenlik verileri HPV aşılarının kısırlığa yol açtığı iddiasını desteklemez. Gebelik planınızı ve sizi kaygılandıran bilgiyi aşı görüşmesinde paylaşabilirsiniz.
Bu kaygıyı dile getirmeniz önemli; karşılaştığınız iddiayı birlikte okuyup neye dayandığını konuşabiliriz.
İlgili rehberler
Aşı kararını diğer sorularınızla birlikte değerlendirmek için HPV pozitifken gebelik planı ve HPV’nin yıllar sonra saptanması konularındaki yazıları da okuyabilirsiniz.
Kaynaklar
Randevu ve muayenehane bilgileri
Şişli, İstanbul’da kişisel değerlendirme için muayenehaneye ulaşabilir veya randevu takvimini görüntüleyebilirsiniz. Güncel ve önceki tetkik raporlarınızı yanınızda bulundurun.
Tıbbi içerik sorumlusu: Op. Dr. Alparslan Demir
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı. Uzmanlık eğitimi: Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Şanlıurfa’daki mecburi hizmetinin ardından Medicana International İstanbul ve Avicenna Hastanesi’nde görev yaptı; 2014’ten beri Şişli’deki muayenehanesinde çalışıyor. Eğitim ve mesleki geçmiş.